{"id":10103,"date":"2018-09-07T14:05:57","date_gmt":"2018-09-07T14:05:57","guid":{"rendered":"http:\/\/scheepswerfdevlijt.nl\/?p=10103"},"modified":"2025-05-30T12:04:09","modified_gmt":"2025-05-30T12:04:09","slug":"jollen-onderzeeers-1933","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/?p=10103","title":{"rendered":"Jollen voor Onderzee\u00ebrs, 1933"},"content":{"rendered":"

Bestekkenboek, 24 februari 1933<\/strong>
\nBij deze datum staat het volgende genoteerd:\u00a0Levering twee jollen voor onderzee\u00ebrs, \u00a0\u0192 900 voor J.B. Wilton\u2019s Machinefabriek en Scheepswerf \u201cFeyenoord\u201d , Rotterdam.\u00a0Volgens tekening 504 en 505.
\n<\/em>Een paar maanden later gevolgd door:\u00a0levering losse onderdelen bij jol voor onderzee\u00ebr,\u00a0 \u0192 66,80 en\u00a0levering van 1 boothaak, nr. 39 en 1 hoosvat, nr. 40, \u00a0\u0192 3,65<\/i>
\nVerder is in het werfarchief\u00a0niets meer over deze jollen te vinden, een reden om verder te gaan zoeken.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Een jol voor een onderzee\u00ebr?
\n<\/strong>Omstreeks 1930 werden in Nederland voor de Koninklijke Marine een vijftal onderzee\u00ebrs gebouwd om dienst te doen in de Koloni\u00ebn, vandaar de ‘K’ in de klasse-aanduiding. Van deze K XIV-klasse werden de eerste drie bij de RDM en de laatste twee, de K XVII en de K XVIII bij Wilton Feyenoord in Rotterdam gebouwd. \u00a0De K XVII werd\u00a0opgeleverd in december 1933, de K XVIII in maart 1934. De lengte van de onderzee\u00ebrs was 75 m, breedte 6.5 m en de diepgang 3.90 m. De snelheid boven water was 18 zeemijl en onder water 9 zeemijl per uur. Nu is duidelijk geworden voor welke onderzee\u00ebrs deze jollen waren bestemd. De jollen waren iets meer dan 3 meter lang, dat is op te maken na een ruwe berekening van de lengte \u00a0aan de hand van de doorsnede tekening van de K XVIII.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Roeien naar een eilandje…
\n<\/strong>De K XVIII werd beroemd door de wereldreis die gemaakt werd in 1934-1935 onder commando van Ltz. 1ste klasse D.C.M. Hetterschij. In het boek \u201cKlaar voor onderwater\u201d<\/em> van de oudste officier M.S. Wytema wordt deze reis beschreven. Gast aan boord was de geofysicus prof. F.A. Vening Meinesz die zwaartekrachtproeven aan boord nam. De bemanning telde in totaal 34 manschappen. In dat boek wordt de bij “De Vlijt” gebouwde jol als volgt beschreven aan een bezoeker die opmerkt:\u00a0\u201cWat een reddingboot, net genoeg voor twee roeiers en \u00e9\u00e9n stuurman. Daar zal je niet veel aan hebben.\u201d <\/em>De commandant antwoordt hem als volgt:\u00a0\u201cLaten we hopen dat we deze nooit als zodanig nodig hebben; we zijn trouwens geen passagiersschip. De jol dient alleen om, als we in de archipel varen, communicatie met de wal te hebben, bijvoorbeeld om vers vlees en groenten van de eilanden te kopen. Of om eens naar een eilandje te roeien om daar te gaan wandelen of zwemmen, water te laden of om haar in een haven te gebruiken, wanneer wij trossen op de wal of aan een meerboei moeten bevestigen.\u201d<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Detail achterdek van de K XVIII, onder de pijl bij nr. 14 \u00a0de ongeveer 3 meter lange jol, met twee banden vastgesnoerd op het\u00a0achterdek\u00a0<\/em><\/p>\n

Wereldreis
\n<\/strong>Behalve het boek, trok ook de film van de reis van de K XVIII grote belangstelling. De oudste officier Ltz.II M.S. Wytema maakte gedurende de reis de filmopnamen, waarbij hij ook Vening Meinesz met zijn slingertoestel in beeld bracht. Wytema had een spoedcursus gevolgd om een boeiende reisfilm te kunnen maken. Verschillende keren is hierop de kleine jol te zien die, omgekeerd, stevig op het achterdek was bevestigd. Op een van de stilstaande filmbeelden zijn duidelijk twee ronde gaten in de bodem van de jol te zien, het water kon snel naar binnen stromen. Wilde men de jol gebruiken, dan werden de gaten waarschijnlijk met proppen of pluggen dichtgemaakt.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Op foto’s en filmbeelden is te zien dat de jol regelmatig door de bemanning als zitbank werd gebruikt. De reis begon in november 1934 in Den Helder en eindigde in juli 1935 in de haven van Soerabaja op Java. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 De K XVIII voer niet rechtstreeks naar Oost-Indi\u00eb maar reisde langs de westkust van Afrika en de oostkust van Zuid-Amerika om uiteindelijk via Kaapstad en Australi\u00eb in Soerabaja aan te komen.<\/p>\n

\"\"
\nDe tocht werd extra spannend omdat de onderzee\u00ebr \u00a0midden op de Atlantische Oceaan als baken fungeerde voor een vliegtuig dat de eerste Trans-Atlantische vlucht van de KLM maakte. Dat was de Fokker F XVIII “Snip” die op 15 december 1934 vanaf Schiphol was vetrokken en op 22 december via Paramaribo op Cura\u00e7ao arriveerde.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"
\nWerkzaamheden rond de jol bij redelijk kalme zee<\/em><\/p>\n

Tijdens het laatste deel van de reis kreeg de onderzee\u00ebr tussen Durban en Australi\u00eb de zwaarste stormen te doorstaan.\u00a0Huizehoge golven spoelden over de gehele boot heen. In het boek werd hierover onder meer het volgende geschreven:\u00a0“De jol is losgeslagen en moet vastgesjord worden. Een der matrozen, aan een tros gebonden, knapt het zaakje wel even op. Een prachtkerel!”<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Foto, Haagsche Courant, 18 januari 1936, de jol op het achterdek<\/em><\/p>\n

Slot
\n<\/strong>Op een grootse wijze werd de K XVIII op 11 juli 1935 in Soerabaja verwelkomd en het boek en de film over de wereldreis maakten dat deze reis grote bekendheid kreeg.
\nDe onderzee\u00ebr bleef dienst doen in de Indische wateren en speelde een rol tijdens de Japanse invasie. Zwaar beschadigd lag de K XVIII in februari 1942 in de haven van Soerabaja waar het door eigen personeel onklaar werd gemaakt zodat de bezetter er geen gebruik van kon maken. Pas in 1945 maakte een torpedo een einde aan \u00a0de roemruchte K XVIII.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\" \"\"<\/p>\n

Twee beelden van de jol uit de film<\/em><\/p>\n

Tekening 1924<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tot nu toe is er nog geen tekening gevonden, maar wel een soortgelijke uit 1924. Misschien weken de jollen die in 1933 werden gebouwd hier niet veel van af. De jol was gemaakt van eikenhout, de lengte was 3.10 m en de breedte 1.37. Een deel van de romp was bekleed met bladkoper. In de romp zaten twee luchtgaten met een diameter van 6 cm die konden afgesloten met schroefdoppen van ‘india rubber’.<\/p>\n

Met dank aan Henk Stapel en Eddy Zethof<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Door scheepswerf De Vlijt in Aalsmeer werden in 1933 twee jollen afgeleverd die bestemd waren voor de onderzee\u00ebrs K XVII en K XVIII. Deze laatste onderzee\u00ebr maakte later een wereldreis met aan boord prof. Vening Meinesz.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10150,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,14],"tags":[],"class_list":["post-10103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bijzondere-verhalen","category-speciaal-vaartuigen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10103"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12262,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10103\/revisions\/12262"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10150"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.scheepswerfdevlijt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}